De lucht boven Glodok is sojasaus, wierookrook en het tweetaktgeknor van ojek-motoren die door een kier rijden die er eigenlijk niet zou moeten zijn. Tegen de tijd dat je Jalan Pancoran hebt verlaten, heeft de buurt al besloten wat voor ochtend je hebt: een waarin je in een steeg staat met een ijskoffie in een plastic zak, of een waarin je een elleboog van een vishandelaar krijgt en eindigt met het kopen van longan waarvan je niet wist dat je het wilde.
Waar Glodok bekend om staat
Glodok is Jakarta's oudste en grootste Chinatown, en het draagt dat feit zoals een goede oude markt gewicht draagt: niet met ceremonie, maar met herhaling. De Nederlanders duwden de Chinese gemeenschap van de stad in de jaren 1740 hierheen, na het bloedbad van Batavia, en de buurt is sindsdien het centrum van het Chinees-Indonesische leven. Die geschiedenis is niet weggepoetst. Het zit in de wierookrook, in de familienamen boven winkelpuien, in de manier waarop een plek vuur, onderdrukking en rellen kan overleven en toch nog thee voor vreemden op het trottoir kan schenken.
De makkelijkste manier om Glodok te begrijpen is te beginnen met de drie lagen: eerst de tempels, dan de markt, en dan het eten, dat eigenlijk de lijm is die de eerste twee bij elkaar houdt. Het spirituele anker is Vihara Dharma Bhakti, ook wel Jin De Yuan, Jakarta's oudste Chinese tempel, voor het eerst gebouwd in 1650 aan Jalan Kemenangan III. Afgebrand tijdens het bloedbad van 1740 en herbouwd in 1755, is het nog steeds een werkende klenteng, rijk aan drakenmotieven, kalligrafie en de soort wierook die aan je shirt blijft kleven lang nadat je weg bent.
Een paar stappen verderop ligt Vihara Toa Se Bio, daterend uit ongeveer 1715, en het is volledig ingebed in Petak Sembilan, precies waar een tempel in Glodok zou moeten zijn: niet gescheiden van het dagelijks leven, maar onderdeel van dezelfde drukte. Dit is geen buurt die pauzeert voor erfgoed. Het blijft vis, fruit en geroosterd vlees verkopen terwijl de bellen klinken.
Dan is er de markt zelf. Petak Sembilan betekent "negen percelen", maar het voelt nu aan als een doolhof van steegjes waar levende vis, tropisch fruit, huishoudaltaren en droogwarenkraampjes allemaal samenkomen in dezelfde smalle schaduw. Het stroomt uit over Jalan Kemenangan en Jalan Pancoran, en op een drukke dag beweeg je erdoorheen zoals je door een menigte op een bruiloft beweegt: zijwaarts, verontschuldigend en matig verbaasd dat iedereen anders precies lijkt te weten waar ze heen gaan.
Kom je in de dagen rond Imlek, of vooral Cap Go Meh vijftien dagen later, dan verandert de hele boel van kostuum. Overal verschijnen rode lantaarns. Mandarijnen stapelen zich op als kleine zonnen. Barongsai-leeuwendansen snijden door de steegjes en de markt wordt theatraal zonder ooit haar werkende hartslag te verliezen. Dat is de truc van Glodok: het stopt nooit lang genoeg met zichzelf te zijn om voor je op te treden.
Eten en drinken
Begin met de koffie, want Glodok begrijpt dat niet iedereen om 8 uur 's ochtends klaar is voor varkensvlees, maar bijna iedereen kan cafeïne aan. Kopi Es Tak Kie in Gang Gloria schenkt sinds 1927 dezelfde ijskoffie en wordt nu gerund door de derde generatie van de familie. Bestel de es kopi susu, ongeveer Rp 22.000, en drink het staand in een steeg die eruitziet alsof het sinds de koloniale tijd een eigen afsprakenboek heeft bijgehouden. Het gaat vroeg open en sluit tegen de vroege middag, dus als je na de lunch komt, is dat jouw probleem.
Gang Gloria is waar het serieuze eten gebeurt, en het verspilt geen tijd met hipheid. De straat herbergt ongeveer drie dozijn kraampjes, vele decennia oud, en de beste strategie is simpel: volg de rij, en vraag dan wat de vaste klanten nemen. Gado-Gado Direksi is hier sinds 1967, genoemd naar de bankdirecteuren die er vroeger aten, en de pindasaus wordt gemaakt met bonen die worden aangevoerd uit Tuban in Oost-Java. Een bord kost ongeveer Rp 40.000, wat in Glodok een eerlijke ruil voelt voor iets dat smaakt alsof het verfijnd is door commissie en koppigheid.
Kari Lam, open sinds 1973, is het soort plek waar de eigenaar nog steeds zelf de rundvlees-aardappelcurry kookt. De curry is dik, stabiel en ouderwets in de beste zin: niet proberen je te verrassen, maar je gewoon goed te voeden. Een paar deuren verderop serveert Bakmi Amoy sinds de vroege jaren 1980 kipnoedels en knapperige gefrituurde gehaktballen vanuit een eenvoudige hoek. Het is precies het soort plek dat je mist als je te veel omhoog kijkt, en precies het soort plek dat je herinnert op de weg naar huis.
Voor een diepere Hakka-omweg, Wong Fu Kie in Pasar Pagi Lama doet sinds 1925 mun kiaw mien-noedels en Hainan-kip, zonder concessies aan lokale smaken. Die zin klinkt streng tot je de bouillon proeft, die echt een liefdesbrief aan continuïteit is. Dit is het soort restaurant waar het menu zich niet hoeft uit te leggen; de decennia hebben het werk al gedaan.
Theedrinkers moeten tijd maken voor Pantjoran Tea House aan Jalan Pancoran, een gerestaureerd apotheekgebouw uit 1928 dat de Patekoan-traditie levend houdt met acht ketels gratis thee die op het trottoir worden klaargezet voor voorbijgangers. Het is een mooi oud gebaar, geen marketingtruc, en het hoort bij een verhaal over de vriendelijkheid van een 17e-eeuwse Chinese kapitein dat de buurt blijft herhalen. Binnen kun je oolong, jasmijn en chrysant bestellen met dim sum, wat een beschaafdere manier is om de middag door te brengen dan te proberen de marktwarmte te overtreffen.
Dan is er Djauw Coffee, waar de koffierevival in de buurt een beetje theatraal wordt op de beste manier. De koffie wordt Turks gebrouwen in een pot die in heet zand is begraven, en de signature Kopi Pancoran is zwarte koffie met kaneel en palmsuiker. De meeste drankjes kosten Rp 20.000–50.000. Het is het soort plek dat je eraan herinnert dat Glodok niet in barnsteen is gestold; het weet nog steeds hoe het een nieuwe gewoonte oud genoeg moet laten voelen om te vertrouwen.
Dingen om te doen
Glodok beloont langzaam wandelen meer dan een checklist, maar er zijn een paar stops die het dwalen een ruggengraat geven. Vihara Dharma Bhakti aan Jalan Kemenangan III is de essentiële: Jakarta's oudste Chinese tempel, gesticht in 1650, ongeveer open van 6:00 tot 16:00 uur, en het drukst op de eerste en vijftiende dag van elke maanmaand wanneer gelovigen binnenstromen om wierookstokjes te branden. Ga vroeg als je de plek ademend wilt hebben, niet hijgend. De rook kringelt onder de balken, de bronzen vaten vullen zich, en de hele ruimte lijkt op een lager register te zoemen dan de straat buiten.
Vihara Toa Se Bio is stiller, ouder van gevoel, met ongeveer twintig altaren in drie kamers. Het is het soort tempel dat je zachter binnenkomt dan je verwacht, deels uit respect en deels omdat het marktlawaai buiten de kalmte binnen verdiend laat voelen.
Een paar deuren van de tempels is Gereja Santa Maria de Fatima een van Glodoks vreemdste en beste bezienswaardigheden: een katholieke kerk gebouwd in een 19e-eeuws herenhuis van een Chinese kapitein, met een gebogen Chinees dak, rood-en-goud accenten en stenen leeuwen bij de deur. Sommige missen worden nog in het Mandarijn opgedragen. Dat alleen al vertelt je genoeg over Jakarta als je bereid bent te luisteren. De stad is altijd minder netjes geweest dan haar officiële verhalen.
Aan Jalan Gajah Mada bewaart Candra Naya het binnenplaatsherenhuis van Khouw Kim An, de laatste Chinese majoor van Batavia. Het is nu ingeklemd door moderne ontwikkeling, wat precies is wat het oude huis nog kostbaarder maakt. Je duikt naar binnen, kijkt omhoog naar het houtwerk en de binnenplaats, en stapt dan weer de straat op, wat een zeer Jakartaans soort tijdreizen is.
Als het kan, plan je bezoek rond Imlek, vooral Cap Go Meh vijftien dagen later. Petak Sembilan verandert in een met lantaarns versierd spektakel met barongsai-leeuwendansen en marktkraampjes vol rode envelopjes en mandarijnbomen. Het is de buurt op vol volume, maar nooit in volledige overgave.
Winkelen en markten
In Glodok is winkelen geen aparte activiteit; het is gewoon wat de buurt doet terwijl jij probeert te lunchen. Petak Sembilan is de hoofdattractie, een traditionele natte markt waar het rondkijken net zo zintuiglijk als commercieel is. Tanks met levende vis en kikkers glinsteren onder de tl-verlichting. Geroosterde eenden hangen in de ramen. Hoopjes durian, longan en drakenfruit leunen tegen elkaar alsof ze het recht op persoonlijke ruimte hebben verloren. Droogwarenverkopers stapelen zakken met paddenstoelen en medicinale wortels zoals andere plekken modeaccessoires stapelen.
Jalan Pancoran geeft de markt zijn ruggengraat. Langs deze straat vind je winkels voor kruidengeneeskunde, wierook- en kaarsverkopers, en oude bakkerijen die kue keranjang en bakpao verkopen. De straat ruikt naar een apotheek die is onderbroken door een bakkerij, wat waarschijnlijk de juiste volgorde is voor Glodok. Kom met kleine contanten, onderhandel zachtjes en verwacht gestoten te worden. Dit is een plek waar mensen daadwerkelijk hun avondeten kopen, geen souvenirhal.
Voor een koelere, meer samengestelde versie van dezelfde eetlust, verandert Petak Enam di Chandra aan Jalan Pancoran No. 43 het oude warenhuis Chandra in een foodhall met ongeveer dertig huurders onder rode lantaarns. Het is dagelijks open ongeveer van 09:30 tot 21:00 uur, heeft geen toegangsprijs en is een van de weinige plekken hier met betrouwbare toiletten en parkeergelegenheid. Dat is handig als de steegjes te veel worden, hoewel "te veel" deel uitmaakt van het punt in Glodok.
Als je de diepere laag wilt, de oudere ochtendmarkt Pasar Pagi Lama een paar straten verderop verhandelt alles van ijzerwaren tot gedroogde zeevruchten en is waar verschillende legendarische eetgelegenheden, waaronder Wong Fu Kie, zich hebben gevestigd. Het is minder samengesteld, meer werkbaar, en daarom des te beter.
Waar te verblijven in Glodok
Wees eerlijk met jezelf: Glodok is een plek om een ochtend en een lange lunch door te brengen, niet een nacht. Er zijn geen noemenswaardige toeristenhotels in de markt zelf. De dichtstbijzijnde logische uitvalsbasissen liggen een korte rit ten noorden op Jalan Gajah Mada, op de rand van Kota Tua, waar betrouwbare middenklasse- en hogere ketens zowel Chinatown als het koloniale plein binnen loopafstand of één halte bereikbaar maken.
Als je meer verfijning, nachtleven of zakelijk gemak wilt, baseren de meeste bezoekers zich in het centrale Thamrin of de wijken Menteng en SCBD en zien ze Glodok als een halve dag food-excursie. Dat is het juiste instinct. Kom hongerig, blijf nieuwsgierig, en laat iemand anders het dekbed doen.
Je verplaatsen
Glodok is compact en het beste volledig te voet te doen. De marktsteegjes zijn te smal voor iets groters dan een bezorgkar, en becak of ojek-motoren doen de korte stukjes als je benen om genade smeken. Hier komen is makkelijk vanuit centraal Jakarta. De Glodok TransJakarta-halte op Corridor 1 ligt op ongeveer 600 meter, tien minuten lopen van de tempels en kraampjes. Je kunt ook de KRL-forensentrein nemen naar station Jakarta Kota en ongeveer een kilometer naar het zuiden lopen, of een korte ojek pakken.
Jakarta’s nieuwere MRT-lijn reikt momenteel niet tot Glodok, dus het is de busway, de forensentrein of een Grab/Gojek-auto door het verkeer. Kota Tua’s Fatahillahplein ligt op vijftien minuten lopen naar het noorden, vandaar dat de twee zo natuurlijk combineren op één dag. Vanuit Glodok reken je op 30–45 minuten naar het centrum van Thamrin/Sudirman, afhankelijk van het verkeer, en 45–60 minuten naar Soekarno-Hatta-vliegveld buiten de spits, veel langer tijdens de spits.
Het beste advies is het eenvoudigst: kom vroeg, loop langzaam en vertrek voordat de markt te moe wordt om nog om jouw comfort te geven. Glodok probeert je niet te verleiden met gladde randjes. Het heeft betere dingen te doen, zoals de stad voeden.